herhaaldelijk sportmedisch geschiktheidsonderzoek – federaties
Deze tool biedt federaties inzicht in het herhaaldelijk sportmedisch geschiktheidsonderzoek (SMGO) voor alle risicovechtsporters, met aandacht voor het wat, waarom en wanneer van deze onderzoeken. De informatie ondersteunt federaties bij het uitwerken of verfijnen van hun beleid rond sportmedische geschiktheid en helpt hen om correcte en onderbouwde richtlijnen naar hun sporters te communiceren.
Onze richtlijnen zijn gebaseerd op de kwaliteitsstandaard voor het sportmedisch geschiktheidsonderzoek. Deze standaard is te raadplegen via de website van Sport Vlaanderen. De richtlijnen zijn specifiek afgesteld op de beoefening van risicovechtsporten door de artsen in onze Medische Commissie Risicovechtsporten. Sportieq maakte daarnaast een pagina met toegankelijke basisinformatie over wat een sportmedisch geschiktheidsonderzoek inhoudt, waarom het belangrijk is en wat de richtprijs is. Dit kan gebruikt worden om meer informatie naar de federatieleden te communiceren.
Wij hebben ook een informatieve tool over het sportmedisch geschiktheidsonderzoek voor sporters beschikbaar die iets laagdrepeliger is waar federaties naar kunnen verwijzen.
Extra ondersteuning voor federaties
Voor federaties die hun beleid rond sportmedische geschiktheid verder willen uitwerken of verfijnen, stelt Sportieq een handig stappenplan ter beschikking. Federaties moeten hiervoor een gratis account aanmaken om toegang te krijgen tot het stappenplan. Het biedt praktische handvaten om de aanbevelingen in de kwaliteitsstandaard te vertalen naar jouw federatiespecifieke context.
Frequentie van de onderzoeken
Deze tijdslijn geeft een duidelijk overzicht van het verplichte sportmedisch geschiktheidsonderzoek voor risicovechtsporters. Ze toont op welke leeftijd een onderzoek nodig is, wanneer het onderzoek wordt aangevuld met een rust-ECG en hoe vaak het onderzoek moet worden herhaald. Zo kunnen federaties, sporters, ouders en clubs eenvoudig nagaan welke verplichtingen van toepassing zijn.
- Dit onderzoek is verplicht voor elke risicovechtsporter, ook als de sporter geen competitie doet.
- Een eerste onderzoek gebeurt altijd bij de eerste aansluiting.
- Op enkele sleutelmomenten wordt de basisinhoud van dit onderzoek aangevuld met een hartonderzoek: een rust-elektrocardiogram of rust-ECG.Hoe zit het precies in elkaar qua frequentie en rust-ECG?
- Sluit een sporter aan vóór de leeftijd van 14 jaar? Dan gebeurt het onderzoek op het moment van aansluiten, bijvoorbeeld op 6 of 13 jaar, zonder rust-ECG. Een tweede onderzoek volgt op 14 jaar, mét rust-ECG.
- Sluit een sporter aan op 14 jaar? Dan gebeurt het onderzoek op 14 jaar, mét rust-ECG. Een tweede onderzoek volgt op 18 jaar, mét rust-ECG indien de sporter intensief sport.
- Sluit een sporter aan tussen 15 en 17 jaar? Dan gebeurt het onderzoek op het moment van aansluiten, mét rust-ECG. Een tweede onderzoek volgt op 18 jaar, mét rust-ECG indien de sporter intensief sport.
- Sluit een sporter aan op 18 jaar of later? Dan gebeurt het onderzoek mét rust-ECG.
- Vanaf 18 jaar wordt het onderzoek om de 4 jaar herhaald voor recreatieve sporters en om de 2 jaar voor competitieve sporters, zonder rust-ECG.
- Sport een sporter op 40-jarige leeftijd nog steeds intensief? Dan wordt het onderzoek op die leeftijd nog een keer herhaald mét rust-ECG én een bijkomend inspanningsonderzoek.
- Krijgt een sporter een rust- en hersteltijd opgelegd door een arts na een hoofdimpact? Dan moet de sporter een beperkte versie van dit onderzoek laten afnemen, gefocust op het neurologisch functioneren, voordat de sporter opnieuw start met contacttraining. Dit is geen klassiek sportmedisch geschiktheidsonderzoek. Hier kunnen federaties meer lezen over wanneer dit van toepassing is en wat dit inhoudt.
Waarom is een sportmedisch onderzoek verplicht?
Een sportmedisch onderzoek kadert binnen een veilige sportomgeving en heeft als doel:
- gezondheidsrisico’s tijdig op te sporen
- de sporter op een verantwoorde manier te laten deelnemen
- clubs en trainers te ondersteunen in een veilige omkadering
Binnen de risicovechtsporten blijft een sportmedisch onderzoek een belangrijk onderdeel van een veilige sportbeoefening, zowel voor competitieve als recreatieve sporters. Ook buiten competitie kunnen er tijdens trainingen en sparring contactmomenten optreden, waaronder hoofdimpact. Daarnaast kan de fysieke belasting tijdens trainingen hoog oplopen, met een aanzienlijke belasting van het hart- en vaatstelsel, zelfs zonder direct (hoofd)contact. Een sportmedisch onderzoek helpt om deze risico’s beter in kaart te brengen en draagt bij aan een verantwoorde sportbeoefening. Het maakt deel uit van een bredere veilige sportomkadering, waarbij clubs en federaties een belangrijke rol spelen in het bewaken van de gezondheid van hun sporters.
Onderdelen van het onderzoek
Vragenlijst
Om zo efficiënt mogelijk te werk te gaan, is het zeer sterk aangeraden dat de sporter vooraf de gratis digitale Sportkeuring.be-vragenlijst invult:
https://www.sportkeuring.be/
Deze vragenlijst brengt de persoonlijke en familiale medische voorgeschiedenis in kaart, onder andere:
- eerdere medische problemen
- klachten tijdens inspanning
- familiale voorgeschiedenis (bv. hartproblemen)
Als bij de sportkeuze de risicovechtsport in kwestie er niet instaat kan “Andere risicovechtsport (vechtsporten waar slagen of stoten op het hoofd mogelijk zijn)” aanduid worden.
Opgelet: De vragenlijst kan vooraf aan het onderzoek ingevuld worden. Het is belangrijk dat in het formulier onder “reden” de optie “vraag van mijn sportorganisatie” wordt aangegeven. Indien dit niet gedaan wordt kan de sporter op een vragenlijst uitkomen voor andere sporten met een bepaalde kleurencodering die niet van toepassing is op risicovechtsporten. Dit kan mogelijks verwarring kan veroorzaken. Het is belangrijk om dit duidelijk te communiceren.
Het resultaat van de vragenlijst kan een sporter zelf afdrukken om mee te nemen op het moment van het onderzoek, of digitaal aan de arts bezorgen. Federaties kunnen hun sporters op de hoogte brengen van deze werkwijze, zodat deze informatie meteen beschikbaar is bij de start van de afspraak met de arts.
Lichamelijk onderzoek
Cardiovasculair onderzoek
Dit omvat onder andere:
- meting van de bloeddruk
- auscultatie van het hart (hartruis, ritmestoornissen)
- evaluatie van perifere circulatie
- het rustelektrocardiogram (ECG), standaard voorzien op 14-jarige leeftijd: dit laat toe om elektrische geleidingsstoornissen en bepaalde structurele afwijkingen indirect te detecteren. Op 40 jarige leeftijd wordt bij intensieve sporters herhaald met een aanvullende inspanningstest.
Respiratoir onderzoek
Evaluatie van het ademhalingsstelsel, met aandacht voor:
- longfunctie
- eventuele inspanningsgebonden ademhalingsproblemen
- voorgeschiedenis van astma of andere respiratoire aandoeningen
Neurologisch onderzoek
Gelet op het risico op hoofdimpact binnen vechtsporten, is een basis neurologische screening aangewezen.
Dit omvat:
- reflexonderzoek
- coördinatieproeven
- evenwichtstesten
Dit biedt geen volledige neurologische evaluatie, maar kan wel afwijkingen of aandachtspunten detecteren.
Bewegingsstelsel
Het onderzoek van het bewegingsapparaat richt zich op:
- gewrichtsmobiliteit
- spierfunctie
- eventuele asymmetrieën of beperkingen
Dit laat toe om blessures of predisponerende factoren vroegtijdig te identificeren.
Algemene evaluatie
Tot slot gebeurt een globale inschatting van de fysieke conditie en belastbaarheid van de sporter, in relatie tot de beoogde sportactiviteit. Ook bepaalde specifieke elementen zoals de aanwezigheid van verwijderbare piercings of de noodzaak van een aangepast mondstuk indien de sporter een beugel draagt worden nagekeken en opgevolgd.
Het volledige protocol voor artsen is hier te vinden.
Waar kan het onderzoek uitgevoerd worden?
Het sportmedisch geschiktheidsonderzoek wordt bij voorkeur uitgevoerd door een arts met affiniteit met vechtsporten.
Federaties kunnen verwijzen naar onze lijst van keuringsartsen. Artsen met een VASO-licentie werken volgens wetenschappelijk onderbouwde richtlijnen voor sportmedische geschiktheidsonderzoeken.