Matten en ondergrond
Een geschikte vloer is een belangrijk onderdeel van een veilige en functionele vechtsportinfrastructuur. Welke vloeropbouw nodig is, hangt sterk af van de vechtsporten die in de ruimte beoefend worden en van de manier waarop er getraind wordt.
Bij vechtsporten waarbij sporters regelmatig vallen, geworpen worden of op een andere manier met impact op de grond terechtkomen, speelt de demping van de vloer een belangrijke rol. Denk bijvoorbeeld aan judo, MMA, Braziliaans jiujitsu en worstelen.
Een vechtsportvloer bekijk je daarom best als één geheel. Niet alleen de bovenste sportmat is van belang, maar ook de ondergrond waarop deze ligt, eventuele bijkomende demping en de manier waarop de matten geplaatst en gefixeerd worden.
Inhoudstabel
Waarvoor wordt de vloer gebruikt?
Niet elke vechtsport stelt dezelfde eisen aan de vloer. Bij disciplines waarin weinig of niet wordt gevallen, kunnen andere oplossingen volstaan dan bij sporten waarin worpen, takedowns en grondwerk een belangrijk onderdeel van de training vormen.
Hou bij de keuze van een vloer onder andere rekening met:
de vechtsporten die in de zaal beoefend worden;
de frequentie waarmee sporters vallen of geworpen worden;
de intensiteit en frequentie van het gebruik;
de mogelijkheid om matten permanent te laten liggen of regelmatig op te bouwen en weg te nemen.
De bestaande ondergrond, bijkomende demping en gebruikte sportmat beïnvloeden samen hoe de vloer aanvoelt en hoeveel impact wordt opgevangen.
Ondergrond en demping
Waarom is demping belangrijk?
Bij een val of worp moet de vloer een deel van de impact kunnen opvangen. Voldoende demping verhoogt het valcomfort en helpt de belasting op het lichaam bij herhaaldelijk vallen te beperken.
De sportmat zelf draagt hieraan bij. De dikte, densiteit, het materiaal en de opbouw van de mat spelen allemaal een rol. Bij vechtsporten waarin regelmatig wordt geworpen of gevallen, is het echter belangrijk om niet alleen naar de bovenste mat te kijken. Ook bijkomende demping onder de matten kan noodzakelijk of sterk aangewezen zijn.
Twee veelgebruikte oplossingen zijn ondermatten en een zwevende vloer.
Ondermatten
Een ondermat is een dempende laag die onder de eigenlijke sportmat wordt geplaatst. In tegenstelling tot de bovenste sportmat heeft deze laag geen afgewerkt trainingsoppervlak. De functie ervan is in de eerste plaats om bijkomende schokken op te vangen.
Boven op de ondermatten worden vervolgens de tatami-, puzzel- of andere sportmatten geplaatst waarop effectief wordt getraind.
Dit systeem maakt het mogelijk om bijkomende demping te voorzien zonder een volledige permanente vloerconstructie te bouwen.
Gladde tatamimatten met ondermatten op een betonnen vloer
Zwevende vloer
Een andere mogelijkheid is een zwevende vloer. Hierbij wordt onder de sportmatten een houten vloerconstructie voorzien die niet rechtstreeks op de harde ondergrond rust.
De constructie wordt ondersteund door dempende elementen, bijvoorbeeld schuimblokken of veren, waardoor de vloer bij impact gecontroleerd kan meegeven. De sportmatten worden vervolgens boven op deze constructie gelegd.
Een zwevende vloer kan interessant zijn wanneer een ruimte permanent of hoofdzakelijk als vechtsportzaal wordt ingericht en er regelmatig worpen en valtechnieken worden uitgevoerd.
Bestaande sportvloer
Ook de bestaande vloer van de zaal speelt een rol.
Een sportvloer met elastische eigenschappen biedt al een zekere mate van demping en is daarom gunstiger dan een sportmat die rechtstreeks op een harde, niet-dempende ondergrond zoals beton wordt gelegd.
Dat betekent echter niet automatisch dat de bestaande sportvloer voldoende demping biedt voor iedere vechtsport. Zeker wanneer worpen en herhaaldelijk vallen een belangrijk onderdeel van de training vormen, moet de volledige vloeropbouw bekeken worden en kan bijkomende demping aangewezen zijn.
Vechtsportmatten
Naast de ondergrond en eventuele bijkomende demping bepaalt ook de sportmat zelf hoe een vechtsportvloer aanvoelt en waarvoor hij geschikt is. Verschillende vechtsporten stellen andere eisen aan grip, demping, huidcontact en slijtvastheid. Er bestaat daarom niet één type mat dat voor iedere vechtsport de beste keuze is.
Tatamimatten
Traditionele tatamimatten zijn losse, rechthoekige sportmatten die naast elkaar worden gelegd. Ze worden veel gebruikt bij vechtsporten die blootsvoets worden beoefend en zijn vooral gekend uit disciplines zoals judo en jiujitsu.
Een belangrijk voordeel van tatamimatten is hun stevige en stabiele oppervlak. De typische tatamistructuur biedt ook bij intensief gebruik en zweterige omstandigheden voldoende grip voor blootsvoets trainen.
Niet elke tatamimat heeft echter hetzelfde oppervlak. Naast de klassieke, meer gestructureerde tatami bestaan er ook gladdere uitvoeringen. Die kunnen aangenamer zijn bij sporten waarbij veel huidcontact met de mat plaatsvindt, zoals no-gi jiujitsu of MMA.
Er bestaan daarnaast gespecialiseerde, extra verstevigde sportmatten die bedoeld zijn voor gebruik met zwaarder schoeisel.
Tatamimatten zijn doorgaans zeer duurzaam wanneer ze correct gebruikt en onderhouden worden. De kwaliteit, dikte, densiteit en afwerking kunnen echter sterk verschillen tussen producten.
Voor officiële wedstrijden kunnen specifieke eisen gelden rond afmetingen, eigenschappen en homologatie. Raadpleeg hiervoor steeds de richtlijnen van de betrokken sportfederatie.
Puzzelmatten
Puzzelmatten bestaan uit schuimmatten met randen die in elkaar grijpen. Hierdoor kunnen afzonderlijke matten snel met elkaar verbonden worden tot één groter sportoppervlak.
Ze worden veel gebruikt bij onder andere karate en andere vechtsporten waarbij een flexibele of relatief eenvoudig op te bouwen vloer gewenst is.
Een groot voordeel van puzzelmatten is het eenvoudige verbindingssysteem. De matten houden elkaar vast zonder dat ze gefixeerd moeten worden. Ze zijn bovendien relatief eenvoudig uit te breiden, te vervangen of opnieuw in te delen.
Er bestaan wel grote verschillen tussen puzzelmatten. Dikte, densiteit, hardheid en oppervlaktestructuur kunnen sterk variëren. Een standaard puzzelmat uit een fitnessruimte is daarom niet automatisch geschikt voor vechtsport.
Zo zijn matten met een uitgesproken traanplaat- of ander grof reliëf doorgaans minder aangenaam voor blootsvoets trainen of grondwerk. Ook bij vechtsportpuzzelmatten bestaan verschillende oppervlaktes, van sterk gestructureerd tot relatief glad.
Puzzelmatten kunnen onder invloed van temperatuur licht uitzetten. Bij plaatsing is het daarom belangrijk om rondom voldoende marge te voorzien. Wanneer de vloer volledig tussen vaste wanden wordt opgesloten, kunnen de matten plaatselijk omhoogkomen.
Bij regelmatig opbouwen en afbreken is enige voorzichtigheid aangewezen. De puzzelranden zijn kwetsbaarder dan het centrale gedeelte van de mat en kunnen bij ruw gebruik beschadigd raken.
Puzzelmatten zijn doorgaans een relatief toegankelijke oplossing qua investering, zeker wanneer flexibiliteit en eenvoudige plaatsing belangrijk zijn.
Matten met een doorlopende toplaag
Bij sporten zoals worstelen, Braziliaans jiujitsu en MMA wordt ook vaak gewerkt met een vloer waarbij een grote, doorlopende toplaag over een dempende ondergrond wordt geplaatst.
De onderliggende laag zorgt voor de nodige demping. Daarover wordt een gladde, meestal synthetische toplaag strak aangebracht.
Het grote voordeel van dit systeem is dat er weinig tot geen naden in het trainingsoppervlak aanwezig zijn. Daardoor ontstaan er geen openingen tussen afzonderlijke matten en is het oppervlak eenvoudig schoon te maken.
Een gladdere afwerking is bovendien aangenaam bij disciplines waarbij sporters langdurig met armen, benen, rug of andere lichaamsdelen over de vloer bewegen. Hierdoor wordt de wrijving op de huid beperkt in vergelijking met sterk gestructureerde matten.
Een mogelijk nadeel is dat een gladder oppervlak, zeker wanneer er veel zweet aanwezig is, minder grip kan bieden dan een klassieke tatamistructuur.
Een worstelmat is een bekend voorbeeld van dit principe: een dempende matconstructie met daarover een strak en doorlopend sportoppervlak. Gelijkaardige systemen worden ook toegepast in zalen voor grappling, BJJ en MMA.
Dergelijke systemen vragen doorgaans een grotere investering en meer aandacht voor een correcte plaatsing dan eenvoudige puzzelmatten, maar bieden een zeer uniform sportoppervlak en kunnen interessant zijn voor permanente of intensief gebruikte vechtsportzalen.
Plaatsing en fixatie
Losse sportmatten moeten tijdens het gebruik goed tegen elkaar blijven aansluiten.
Wanneer matten verschuiven, kunnen spleten ontstaan tussen de verschillende elementen. Hierdoor kunnen vingers of tenen tussen de matten terechtkomen, met mogelijk ernstige blessures tot gevolg.
Kwalitatieve tatamimatten zijn daarom vaak voorzien van een antisliplaag aan de onderzijde. Bij intensief gebruik of grotere matoppervlakken kan het toch aangewezen zijn om bijkomende maatregelen te nemen om de volledige matzone op haar plaats te houden.
Houten kader
Een eenvoudige en veelgebruikte oplossing is een houten kader rondom de matten.
Het kader verhindert dat de buitenste matten naar buiten schuiven en helpt zo om het volledige matoppervlak goed tegen elkaar gedrukt te houden.
Het kader hoeft niet boven het trainingsoppervlak uit te komen. Idealiter ligt de bovenzijde van het kader gelijk met of iets lager dan de bovenzijde van de matten. Zo wordt vermeden dat sporters aan de rand van de mat tegen een uitstekende harde rand terechtkomen.
Ook aan de buitenzijde van het kader is een veilige afwerking belangrijk. Een afgeronde of afgeschuinde rand verdient de voorkeur boven een scherpe rechte hoek.
Traditionele tatamimatten kunnen in beperkte mate reageren op temperatuurverschillen. Hou daarom bij de dimensionering van het kader rekening met de eigenschappen en plaatsingsvoorschriften van de gekozen matten.
Puzzelmatten
Puzzelmatten grijpen rechtstreeks in elkaar en hebben daardoor geen kader nodig om de afzonderlijke matten onderling verbonden te houden. Ook hierbij moet de volledige matzone wel stabiel blijven liggen. Bovendien kunnen schuimrubberen puzzelmatten onder invloed van temperatuur uitzetten. Voorzie daarom voldoende ruimte rondom het matoppervlak en klem de matten niet volledig vast tussen muren of andere vaste constructies.
Mobiele oplossingen
Wanneer een zaal niet permanent als vechtsportzaal gebruikt kan worden, moet de sportvloer regelmatig opgebouwd en opnieuw opgeborgen worden.
Traditionele tatamimatten kunnen hiervoor gebruikt worden, maar bij grotere oppervlakken vraagt het leggen, aansluiten en opnieuw stapelen van afzonderlijke matten behoorlijk wat tijd en werk.
Voor polyvalente zalen bestaan daarom systemen die specifiek ontwikkeld zijn om sneller opgebouwd en afgebroken te worden.
Rolmatten
Rolmatten bestaan uit lange stroken dempend materiaal met een afgewerkte sporttoplaag. Ze kunnen bij aanvang van een training worden uitgerold en na gebruik opnieuw worden opgerold.
Verschillende stroken worden doorgaans met klittenband aan elkaar bevestigd. Hierdoor ontstaat één groter trainingsoppervlak en wordt voorkomen dat tussen de verschillende delen openingen ontstaan.
Rolmatten zijn verkrijgbaar met verschillende diktes en toplagen. Zo bestaan er uitvoeringen met een meer gestructureerd tatami-oppervlak en gladdere afwerkingen voor disciplines waarbij veel grondcontact voorkomt.
Het grote voordeel is de snelheid waarmee een grote trainingsruimte kan worden opgebouwd en afgebroken. De afmetingen van de rollen moeten wel praktisch blijven. Hoe langer en zwaarder een rol wordt, hoe moeilijker deze te hanteren is. Denk daarom vooraf na over de afmetingen van de zaal, wie de matten moet opbouwen en hoeveel personen daarvoor beschikbaar zijn.
Ook opslagruimte blijft noodzakelijk. Een opgerolde mat neemt minder vloeroppervlak in dan een volledig opgebouwde sportvloer, maar vraagt een geschikte plaats om de rollen veilig en praktisch op te bergen.
Vouwmatten
Een minder courant alternatief is een vouwbaar matsysteem. Hierbij bestaat de vloer uit grotere matmodules die na gebruik kunnen worden samengevouwen.
Hoewel eenvoudige vouwmatten vaak gebruikt worden voor individuele oefeningen, bestaan er ook modulaire systemen waarmee een volledige vechtsportvloer kan worden opgebouwd. Verschillende modules worden daarbij met klittenband met elkaar verbonden.
Net als rolmatten kunnen dergelijke systemen interessant zijn wanneer een zaal regelmatig van functie wisselt en de vechtsportvloer niet permanent kan blijven liggen.
Bij de keuze tussen rolmatten, vouwmatten en traditionele losse matten spelen vooral de benodigde opbouwtijd, beschikbare opslagruimte, het gewicht en formaat van de afzonderlijke elementen en de frequentie waarmee de vloer wordt opgebouwd en afgebroken een rol.
Richtprijzen voor matten
De onderstaande richtprijzen geven een eerste, ruwe indicatie van de materiaalkosten. Ze zijn bedoeld als illustratie en vormen geen volledige raming voor de inrichting van een vechtsportzaal.
Vraag voor een concreet project steeds offertes op bij meerdere leveranciers of bedrijven die gespecialiseerd zijn in de inrichting van vechtsportzalen. De uiteindelijke prijs kan afwijken van de bedragen hieronder, onder meer door verschillen in uitvoering, afwerking en bestelde hoeveelheid.
De bedragen zijn per m², exclusief btw, levering en plaatsing. Voor de vergelijking is uitgegaan van een matoppervlakte van ongeveer 100 m².
Richtprijzen matten | Prijs per m² |
|---|---|
Tatamimatten 4cm dikte | € 50–80 |
Puzzelmatten 4cm dikte | € 26–70 |
Rolmatten voor vechtsport 4 cm dikte | € 55–110 |
Ondermatten | € 25–35 |
Doorlopende toplaag | Offerte op maat |
Onderhoud en gebruik
De levensduur en veiligheid van sportmatten hangen sterk samen met correct gebruik, reiniging, controle en opslag.
Meer informatie hierover vind je in de aparte tool rond onderhoud matten.